Söke – Sarıkemer Taşköprü ve Sal Yeri. Çocukluğumda benim için yasak bölge Büyük Menderes Nehri kıyısıydı. Menderes Nehri’nde pek çok insanımız boğulma vakası ile hayatını kaybetti. Bu köprüden geçerken suya düşerek hayatını kaybeden teyzemiz, köprüden geçerken traktörüyle Menderes’e düşen dedemiz…
Menderes’in dört farklı yüzü var.
A) Boz bulanık Menderes – Yağmur çok yağınca boz bulanık akar, alüvyon toprak taşır. Menderes’in en haşin olduğu bu dönemdir. Ovada yer değiştirir. Ovada pek çok kör Menderes vardı. Hepsi pamuk tarlası oldu.
B) Kara Menderes – Suyu azdır ve artık malzeme taşır. Suyun en zehirli olduğu dönemdir.
C) Hafif sarı ve normal seyrinde akan Menderes – Bu en güzel dönemdir.
D) Kuru Menderes – Suyun en az olduğu ya da hiç akmadığı zamandır. Hem çiftçi hem de su canlıları için en zor dönemdir.
Saçıkara Yörüğü Tok Osman’ın yağ yüklü Kara Maya devesi sala bindirilir. Nehrin ortasına gelirler. En kenarda olan deve bir kıpraşır. Yer kaygandır, deve bir anda nehre düşer. Kenardan biri bağırır: “100 lira ver, deveye ulaşıp ipleri keseyim. Deve kurtulsun” der. Devenin önce boynu ve başı su dışına çıkar. Tok Osman, deveyi kurtarmak isteyene cevap veremeden deve suda kaybolur. Sala bir seferde yedi adet yüklü deve bindirilip karşıya geçirme kapasitesi varmış.
Kışın Menderes’in suyu artınca Taşköprü su altında kalır. 1934 ve 1962 yılları arası tam yirmi dört yıl bu sal öğrencileri okula taşımıştır. Bazı aileler, salın tehlikeli olması nedeniyle çocuklarını okula gönderememiştir. 1934 yılında Hüseyin Avni Özbaş, Sarıkemer İlkokulu’nu yaptırır ve devlete teslim eder. (Hüseyin Avni Özbaş, Özbaşı ve Serçin ilkokulları dâhil üç adet okul yaptırmıştır.) Okulda eğitim o yıllarda üç yıldır. 1937 ve 1938 yıllarında ilk mezunlarını verir. 1938’de okullar beş yıl olunca iki yıl mezun veremez.
Acaba sal ile ilgili daha neler var? Pek çok boğulan kişi var. Acıları hatırlatmak istemiyorum. Demir köprüden gelin olarak geçen kişi yaşıyor. Anılar var. Kayıt altına alınmalı.
Taşköprü denince sadece 1988 yapımı İnatçı filmi ve Kemal Sunal hatırlanır. Menderes’in yılan balığı, altmış kiloluk yayın balığı, sarı balık, kefal, levrek, gamit, çapak balığı; gölde balıkların bayılıp su yüzeyinde gezdiği günler, olta atma, askın olta, serpme (dökme) ve ağ atma unutulur mu?
O köprü hafızamız, geçmişimizdir.
SAMİ KOCAKAYA